3D Baskı Fiyatı Nasıl Hesaplanır? Maliyet Kalemleri ve Formül

3D baskı fiyatı; kullanılan malzemenin miktarı, yazıcının çalıştığı süre, elektrik tüketimi, hazırlık ve son işlem için harcanan emek ile başarısız baskı payı (fire) toplanarak hesaplanır. Yani bir parçanın maliyeti yalnızca filamentin gramından oluşmaz. Bu yazıda 3D baskı fiyatının nasıl hesaplandığını kalem kalem anlatıyor, kendi parçan için kullanabileceğin basit bir formül veriyoruz.

Rakamlar zamanla, bölgeye ve malzemeye göre değiştiği için burada belirli bir TL fiyatı vermiyoruz. Bunun yerine her kalemi nasıl ölçeceğini ve birbirine nasıl ekleyeceğini gösteriyoruz. Formülü bir kez kurduğunda, kendi birim fiyatlarınla her parçanın maliyetini kolayca bulabilirsin.

Maliyeti oluşturan kalemler

Bir 3D baskı parçasının maliyetini altı kaleme ayırabiliriz:

1. Malzeme: Parçada ve desteklerde kullanılan filament ya da reçine.
2. Makine süresi: Yazıcının o parça için çalıştığı saat; yazıcının yıpranması, bakım ve yedek parçalar bu kaleme yansır.
3. Elektrik: Yazıcının baskı boyunca harcadığı enerji.
4. İş gücü: Modeli hazırlamak, dilimlemek, yazıcıyı kurmak, parçayı çıkarmak ve paketlemek için harcanan zaman.
5. Son işlem: Destek temizliği, zımpara, boya, montaj gibi ek işler.
6. Fire: Başarısız baskılar, deneme baskıları ve atılan malzeme payı.

Profesyonel bir atölyede bunlara ek olarak kira, ambalaj, kargo ve vergi gibi genel giderler de eklenir. Ancak parçanın kendi maliyetini anlamak için yukarıdaki altı kalem yeterli bir çerçeve sunar.

1. Malzeme maliyeti: gram üzerinden hesap

FDM baskıda malzeme maliyetini hesaplamanın en kolay yolu gramdır. Dilimleme programları (Cura, PrusaSlicer, OrcaSlicer gibi) modeli dilimledikten sonra kullanılacak filamenti gram ve metre olarak gösterir. Bu değere destekler, kenar (brim) ve ilk temizleme çizgileri de dahildir.

Formül basittir:

Malzeme maliyeti = Kullanılan gram × (Makara fiyatı ÷ Makaradaki gram)

Örneğin makaran 1.000 gramsa ve parça 50 gram filament kullanıyorsa, makaranın yirmide birini harcamışsın demektir. Makara fiyatını 1.000'e bölüp 50 ile çarptığında malzeme maliyetini bulursun.

Malzeme seçimi bu kalemi doğrudan etkiler. PLA, PETG, ABS ve TPU'nun birim fiyatları farklıdır; özel filamentler (karbon fiber katkılı, ipek görünümlü, ahşap katkılı gibi) genellikle daha pahalıdır. Filament türlerinin farkları için filament nedir yazısına göz atabilirsin. Reçine baskıda hesap mililitre üzerinden yapılır ve yıkama sıvısı, eldiven gibi sarf malzemeleri ayrıca eklenir; iki yöntemin farkları SLA ile FDM farkı yazısında anlatıldı.

2. Makine süresi: saatlik pay

Yazıcı bir sarf malzemesi gibi zamanla yıpranır. Nozul, tabla yüzeyi, kayışlar, fanlar gibi parçalar belirli bir kullanım sonunda değiştirilir; yazıcının kendisi de bir gün yenilenir. Bu maliyeti parçalara dağıtmak için saatlik bir makine payı belirlenir.

Basit bir yaklaşım şöyledir:

Saatlik makine payı = (Yazıcı bedeli + Beklenen bakım ve yedek parça gideri) ÷ Yazıcının beklenen toplam çalışma saati

Ardından:

Makine maliyeti = Baskı süresi (saat) × Saatlik makine payı

Baskı süresini de dilimleme programı tahmin eder. Gerçek süre bazen bu tahminden biraz farklı çıkar; birkaç baskıdan sonra yazıcının tahmini ne kadar tuttuğunu görürsün.

3. Elektrik maliyeti

Yazıcının harcadığı enerji; nozul ve tabla sıcaklığına, ortam sıcaklığına, kapalı kasa olup olmadığına ve baskı süresine bağlıdır. En çok enerji, tablanın ilk ısınma anında harcanır; baskı sırasında ise ısıtıcılar sıcaklığı korumak için aralıklarla çalışır.

En doğru yöntem, yazıcıyı prize takılan bir enerji ölçerle birkaç baskı boyunca izlemektir. Böylece ortalama saatlik tüketimi (kilovatsaat) kendi yazıcın için ölçmüş olursun. Sonra:

Elektrik maliyeti = Baskı süresi (saat) × Saatlik ortalama tüketim (kWh) × Elektrik birim fiyatı

Etikette yazan güç değeri, yazıcının çekebileceği en yüksek gücü gösterir; ortalama tüketim çoğu zaman bunun altındadır. Bu yüzden etiket değeriyle hesap yapmak maliyeti olduğundan yüksek gösterebilir.

4. İş gücü: görünmeyen ama büyük kalem

Küçük parçalarda en çok gözden kaçan kalem emektir. Bir parça için harcanan zaman şunları kapsar:

• Modeli bulmak, düzenlemek ya da sıfırdan tasarlamak,
• Dilimleme ayarlarını yapmak ve baskı yönünü seçmek,
• Tablayı hazırlamak, filamenti yüklemek, ilk katmanı izlemek,
• Parçayı tabladan almak ve kontrol etmek,
• Paketleme ve gönderim hazırlığı.

Formül:

İş gücü maliyeti = Harcanan süre (saat) × Saatlik emek bedeli

Özel tasarım istenen işlerde tasarım süresi tek başına en büyük kalem olabilir. Hazır bir modelin tekrar basılmasında ise bu süre çok kısalır. Bu nedenle aynı boyuttaki iki parçanın fiyatı, biri hazır biri özel tasarım olduğunda belirgin şekilde farklı çıkabilir.

5. Son işlem maliyeti

Tabladan çıktığı gibi kullanılan bir parçada son işlem yalnızca destek temizliğinden ibarettir. Ancak pürüzsüz yüzey, boya ya da montaj isteniyorsa ek zaman ve malzeme gerekir:

• Zımpara kâğıdı, dolgu astarı, boya ve vernik,
• Yapıştırıcı ve metal dişli burç gibi ek parçalar,
• Bu işlemler için harcanan saat.

Son işlem süresi iş gücü formülüyle aynı şekilde hesaplanır; kullanılan malzemeler de ayrı bir kalem olarak eklenir.

6. Fire payı

Her baskı ilk denemede başarılı olmaz. İlk katman tutmayabilir, köşeler kalkabilir, filament nem çekmiş olabilir. Özel bir parçada ölçüyü doğru tutturmak için deneme baskısı da gerekebilir. Bu kayıpları hesaba katmak için toplam maliyete bir fire oranı eklenir.

Fire payı = (Malzeme + Makine + Elektrik maliyeti) × Fire oranı

Fire oranı her atölyenin kendi deneyimine göre belirlenir. Tekrar basılan, ayarları oturmuş parçalarda düşük; ilk kez basılan, büyük ya da zor modellerde daha yüksek tutulur.

Hepsini birleştiren formül

Tüm kalemleri bir araya getirdiğimizde maliyet formülü şöyle olur:

Toplam maliyet = Malzeme + Makine + Elektrik + İş gücü + Son işlem + Fire payı

Satış fiyatı ise bu maliyetin üzerine genel giderler, vergi ve kâr eklenerek bulunur.

Örnek: kalemlerin oranlarını görmek

Rakam vermeden bir örnek düşünelim. Bir masa düzenleyici 120 gram filament kullansın ve 6 saatte basılsın. Hazır bir model olduğu için hazırlık 15 dakika, destek temizliği 10 dakika sürsün.

Bu tabloyu kendi birim fiyatlarınla doldurduğunda, uzun süren ama az emek isteyen parçalarda makine süresinin; kısa süren ama özel tasarım isteyen parçalarda iş gücünün öne çıktığını görürsün.

Fiyatı düşürmenin yolları

Maliyeti azaltmak için şu yöntemler işe yarar:

• Doluluk oranını parçanın görevine göre seç: Dekoratif parçaları dolu basmak gereksiz malzeme ve süre harcar.
• Baskı yönünü iyileştir: Daha az destek, daha az malzeme ve daha kısa temizlik demektir.
• Uygun katman yüksekliği kullan: Görünümü önemli olmayan parçalarda daha kalın katman süreyi kısaltır.
• Aynı parçadan birden fazla bas: Hazırlık emeği birden fazla parçaya bölünür.
• Filamenti kuru sakla: Nem çeken filament başarısız baskı ve fireyi artırır.
• Büyük parçayı gerektiği kadar büyük tasarla: Ölçeği yüzde on küçültmek hacmi yaklaşık yüzde yirmi yedi azaltır; malzeme ve süre buna yakın oranda düşer.
• Duvar sayısını akıllıca kullan: Dayanım için doluluk oranını artırmak yerine bir duvar eklemek çoğu zaman daha az malzemeyle aynı sağlamlığı verir.
• Son işlemi gerçekten gereken yere sakla: Yalnızca görünen yüzeyleri zımparalamak, emeği belirgin biçimde azaltır.

Bu adımların çoğu baskı kalitesinden ödün vermeden uygulanabilir. Önemli olan, parçanın nerede ve nasıl kullanılacağını baştan bilmektir. Sergilenecek bir figür ile her gün elle tutulan bir askı aparatı aynı ayarlarla basılmaz.

Baskı ayarlarının bu kalemleri nasıl etkilediğini 3D baskı nasıl yapılır yazısında daha ayrıntılı bulabilirsin.

Bastırmak mı, yazıcı almak mı?

Sık sık parça basacaksan kendi yazıcın uzun vadede mantıklı olabilir; ancak öğrenme süresi, ayarlar ve fireyi de hesaba katmak gerekir. Arada bir parçaya ihtiyacın varsa bastırmak çoğu zaman daha pratiktir. 3D yazıcının ne olduğunu ve nasıl çalıştığını 3D yazıcı nedir yazısında anlattık.

Hazır ürünlerimizin fiyatları mağaza sayfasında görünür; her ürün siparişten sonra atölyemizde basılır. Kendi parçan için fiyat öğrenmek istersen özel sipariş formu üzerinden modelini ya da ölçülerini gönderebilirsin; parçanın boyutu, malzemesi ve son işlem isteği fiyatı belirleyen başlıca bilgilerdir.