İlk Katman Yapışmıyor mu? Tabla Seviyesi ve Z Mesafesi Çözümleri

İlk katman tablaya yapışmıyorsa en sık nedenler; tablanın seviyesinin bozuk olması, nozul ile tabla arasındaki mesafenin (Z mesafesi) fazla olması, tabla yüzeyinin kirli ya da yağlı olması ve tabla sıcaklığının malzemeye uygun olmamasıdır. Çözüm de genellikle bu sırayla aranır: önce tablayı temizle, sonra seviyeyi ve Z mesafesini ayarla, ardından sıcaklığı ve ilk katman hızını kontrol et. Bu yazıda ilk katman yapışmıyor sorununu adım adım çözüyoruz.

İlk katman, baskının temelidir. Düzgün yapışmayan bir ilk katman, ya baskının birkaç dakika içinde tabladan kopmasına ya da saatler sonra köşelerin kalkmasına yol açar. Diğer yaygın sorunların genel tablosunu 3D baskı hataları yazısında bulabilirsin.

İyi bir ilk katman nasıl görünür?

Sorunu çözmeden önce hedefi bilmek gerekir. İyi bir ilk katmanda:

• Şeritler tablaya hafifçe bastırılmış, üstten bakınca yassı görünür.
• Yan yana şeritler arasında boşluk yoktur, birbirine kaynaşmıştır.
• Yüzey düzgündür; dalgalanma, taşma ya da kazınma izi yoktur.
• Parmağınla dokunduğunda şeritler yerinden oynamaz.

Kötü ilk katmanın iki ucu vardır. Nozul çok uzaktaysa şeritler yuvarlak kalır, birbirine değmez ve kolayca kalkar. Nozul çok yakınsa plastik ezilir, şeritlerde dalgalı sırtlar oluşur, yüzey pürüzlü görünür ve hatta nozul tablayı kazıyabilir.

1. Tablayı temizle

En basit ve en çok gözden kaçan adımdır. Parmak izleri, yağ ve önceki baskıların kalıntıları yapışmayı belirgin şekilde zayıflatır.

• Tabla soğukken izopropil alkolle sil ve kurumasını bekle.
• Baskı yüzeyine çıplak elle dokunmamaya özen göster.
• Bazı yüzeyler zamanla alkolün çözemediği bir film tutar. Bu durumda tabla üreticisinin önerdiği temizlik yöntemine bak; bazı yüzeyler ılık su ve bulaşık deterjanıyla yıkanabilir.

2. Tablayı seviyele

Tablanın her noktası nozula aynı uzaklıkta olmalıdır. Seviye bozuksa ilk katman bir köşede ezilir, diğer köşede havada kalır.

• Elle seviyeleme: Nozul tablanın köşelerine ve ortasına götürülür, aralarına bir kağıt konur ve tabla vidaları kağıt hafif bir sürtünmeyle kayacak kadar ayarlanır. İşlem tabla ve nozul ısıtılmış haldeyken yapılırsa daha doğru sonuç verir, çünkü sıcaklıkla parçalar hafifçe genleşir.
• Otomatik seviyeleme: Pek çok yazıcıda tablanın yüzeyini birçok noktada ölçen bir sensör bulunur. Sensör tablayı düzleştirmez; yüzeydeki küçük eğrilikleri haritalar ve yazıcı baskı sırasında bunu telafi eder. Yine de Z mesafesinin doğru ayarlanması gerekir.

Seviyeleme bir kez yapılıp unutulacak bir iş değildir. Yazıcı taşındığında, tabla söküldüğünde ya da sorun tekrar ettiğinde kontrol edilmelidir.

Seviyenin doğru olup olmadığını görmenin kolay yolu, tablanın dört köşesine ve ortasına küçük tek katmanlı kareler basmaktır. Karelerin hepsi aynı görünüyorsa seviye doğrudur; biri ezik, diğeri yuvarlak şeritliyse o köşelerin ayarı farklıdır.

3. Z mesafesini ayarla

Z mesafesi, nozulun ilk katmanı basarken tablaya ne kadar yakın duracağını belirler. Seviye doğru olsa bile Z mesafesi yanlışsa ilk katman tutmaz.

• Şeritler yuvarlak ve aralıklıysa nozul fazla uzaktadır; mesafeyi küçük adımlarla azalt.
• Şeritler ezik, dalgalı ve pürüzlüyse nozul fazla yakındır; mesafeyi küçük adımlarla artır.

Pratik yöntem, tablanın tamamına yayılan tek katmanlı bir test deseni basmak ve baskı sürerken Z mesafesini yazıcının menüsünden ince ince ayarlamaktır. Pek çok yazıcı bu ayarı baskı sırasında yapmaya izin verir.

4. Tabla sıcaklığını kontrol et

Isıtmalı tabla, ilk katmanın tablaya tutunmasını ve baskı süresince yerinde kalmasını kolaylaştırır. Her malzemenin önerilen bir tabla sıcaklığı aralığı vardır ve bu değer filament makarasının etiketinde yazar.

• Çok soğuk tabla: Plastik hızla soğur, büzülür ve tutunmaz.
• Çok sıcak tabla: Alt katmanlar yumuşak kalır, ezilir ve fil ayağı denilen taşma oluşur.

Etiketteki aralığın ortasından başlayıp sonuca göre ayarlamak en güvenli yoldur. Malzemelerin genel sıcaklık aralıklarını filament nedir yazısındaki tabloda topladık.

5. İlk katmanı yavaş bas

İlk katman, diğer katmanlardan daha yavaş basıldığında tablaya daha iyi oturur. Çoğu dilimleme programında ilk katman için ayrı bir hız ayarı vardır ve varsayılan olarak düşük tutulur. Yapışma sorunu yaşıyorsan bu hızı biraz daha düşürmeyi dene.

İlk katmanda parça soğutma fanını kapalı ya da düşük tutmak da plastiğin tablaya oturmasına yardım eder. Pek çok programda bu da varsayılan ayardır.

6. Tabla yüzeyini tanı

Farklı baskı yüzeyleri farklı malzemelerle farklı davranır.

• Pürüzsüz PEI: Isıtıldığında PLA'yı iyi tutar, soğuyunca parça kolayca bırakır. PETG bu yüzeye bazen çok sıkı yapışır ve parça çıkarılırken yüzeyden parça koparabilir; bu durumda yüzeye ince bir yapıştırıcı çubuk tabakası sürmek ayırıcı görevi görür.
• Dokulu PEI: Pürüzlü yüzeyi sayesinde PETG dahil pek çok malzemeyi tutar ve parçanın altına mat bir doku verir.
• Cam: Çok düz bir alt yüzey verir. Yapışma için çoğu zaman yapıştırıcı çubuk ya da benzeri bir ara katman gerekir.
• Esnek manyetik yüzeyler: Tabladan çıkarılıp bükülerek parçanın kolayca ayrılmasını sağlar.

Hangi malzemenin hangi yüzeyde nasıl davrandığı için yazıcının ve tabla yüzeyinin üretici önerilerine bak.

7. Yardımcılar, ortam ve filament

Temel ayarlar doğru olduğu halde sorun sürüyorsa:

• Kenar (brim): Parçanın çevresine basılan ince ve geniş bir halkadır. Tablaya temas alanını artırır, özellikle köşeli ve küçük tabanlı parçalarda işe yarar. Baskıdan sonra kolayca kesilir.
• Taban (raft): Parçanın altına basılan kalın bir platformdur. Bozuk ya da eğri tablalarda yardımcı olur, ama daha fazla malzeme harcar ve parçanın alt yüzeyini pürüzlü bırakır.
• Yapıştırıcı çubuk: Tabla yüzeyine ince bir tabaka sürülür. Hem yapışmayı artırır hem de bazı malzemelerde ayırıcı görevi görür.

Ortam koşulları

Yazıcının bulunduğu ortam da ilk katmanı etkiler. Açık bir pencere, klimanın üflediği hava ya da soğuk bir oda, tabladaki plastiğin dengesiz soğumasına yol açar. Bu durum özellikle büzülmesi yüksek malzemelerde köşelerin kalkmasına neden olur.

• Yazıcıyı hava akımının doğrudan çarpmadığı bir yere koy.
• Kış aylarında soğuk odalarda baskı alırken tablanın ısınması için baskıdan önce biraz bekle.
• ABS ve ASA gibi malzemeler için kapalı kasa kullanmayı düşün. Ayrıntılar 3D yazıcı kapalı kasa ve havalandırma yazısında.

Filamenti kontrol et

Nemli filament ilk katmanda da sorun çıkarır: şeritler düzensiz çıkar, kabarcıklanır ve yapışma zayıflar. Uzun süre açıkta kalmış bir makarayla sorun yaşıyorsan filamenti kurutmayı dene. Ayrıntılar filament nasıl kurutulur yazısında.

Parçayı tabladan çıkarmak

Yapışma sorununun ters yüzü de vardır: bazen parça tablaya o kadar iyi yapışır ki çıkarmak zorlaşır. Yanlış çıkarma hem parçaya hem tabla yüzeyine zarar verebilir.

• Tablanın soğumasını bekle. Pek çok yüzeyde parça soğudukça kendiliğinden gevşer.
• Esnek bir tablan varsa tablayı çıkarıp hafifçe bük; parça kendiliğinden ayrılır.
• Spatula kullanacaksan yassı ve ince bir spatulayı düşük açıyla parçanın altına kaydır, elini spatulanın önüne koyma.
• Parça çok sıkı yapışıyorsa sonraki baskıda yapıştırıcı çubukla ayırıcı bir tabaka oluştur ya da Z mesafesini çok az artır.

Kontrol listesi

İlk katman yapışmadığında bu sırayla ilerle:

1. Tablayı alkolle temizle.
2. Seviyeyi kontrol et.
3. Z mesafesini test deseniyle ayarla.
4. Tabla sıcaklığını etiketteki aralığa getir.
5. İlk katman hızını düşür.
6. Gerekirse kenar ekle ya da yapıştırıcı çubuk kullan.
7. Filamentin kuru olduğundan emin ol.

Her adımdan sonra tek bir test baskısı yap ve sonucu gözle. İlk katmanın ötesindeki ayarlar için 3D baskı nasıl yapılır yazısına göz atabilirsin.

Uğraşmadan bitmiş bir ürün istiyorsan mağazamızı inceleyebilir, aklındaki parça için özel sipariş formu üzerinden bize yazabilirsin.