Karbon Fiber ve Özel Filamentler: İpek, Mat, Ahşap, Parlayan

Özel filamentler, PLA, PETG ya da naylon gibi bir temel plastiğe katkı eklenerek elde edilen malzemelerdir. Karbon fiber (CF) katkılı filamentler daha sert ve rijit parçalar verir; ipek, mat, ahşap katkılı ve karanlıkta parlayan filamentler ise daha çok görünüm için kullanılır. Bu katkıların bir kısmı aşındırıcıdır ve standart pirinç nozulu hızla yıpratır; bu yüzden sertleştirilmiş çelik gibi aşınmaya dayanıklı bir nozul gerekir. Bu yazıda en yaygın özel filamentleri, ne işe yaradıklarını ve basarken nelere dikkat etmen gerektiğini anlatıyoruz.

Özel filament nedir?

Standart filamentler tek bir plastikten oluşur: saf PLA, saf PETG gibi. Özel filamentlerde ise bu temel plastiğin içine başka malzemeler karıştırılır. Katkının amacı iki şeyden biridir:

• Mekanik özelliği değiştirmek: Daha sert, daha rijit ya da ısıya daha dayanıklı parçalar elde etmek. Karbon fiber ve cam elyaf katkılı filamentler bu gruptadır.
• Görünümü değiştirmek: Parlak, mat, ahşap gibi ya da karanlıkta ışıldayan yüzeyler elde etmek. İpek, mat, ahşap ve parlayan filamentler bu gruptadır.

Temel plastik genellikle filamentin adında yazar: PLA-CF, PETG-CF, PA-CF gibi. Baskı ayarları büyük ölçüde temel plastiğe göre belirlenir, ama katkı bazı ayarları değiştirir. Temel malzemeler hakkında bilgi için filament nedir yazısına bakabilirsin.

Karbon fiber (CF) filament

Karbon fiber filamentlerde temel plastiğin içine çok kısa kesilmiş karbon lifleri karıştırılır. Bu lifler parçayı güçlendiren bir iskelet gibi çalışır.

Ne kazandırır?

• Rijitlik: Parça daha az esner ve yük altında daha az eğilir.
• Boyut kararlılığı: Soğurken daha az çeker. Köşe kalkması azalır.
• Mat görünüm: Yüzey mat ve hafif dokulu olur. Katman çizgileri daha az belirgin görünür.
• Hafiflik: Aynı rijitlikte daha hafif parça tasarlamak mümkün olabilir.

Neyi kaybettirir?

• Darbe dayanımı: Daha rijit parça, darbede daha kolay kırılabilir. Rijitlik ile tokluk aynı şey değildir.
• Katman yapışması: Bazı CF filamentlerde katmanlar arası bağ, saf malzemeye göre zayıflayabilir.
• Aşındırıcılık: Karbon lifleri nozulu hızla aşındırır.

Karbon fiber filamentler drone gövdeleri, aparatlar, fikstürler ve rijit olması gereken mekanik parçalar için tercih edilir.

Aşındırıcı filamentler ve sertleştirilmiş nozul

Bu konu özel filamentlerin en önemli pratik detayıdır.

Çoğu yazıcı pirinç nozulla gelir. Pirinç ısıyı iyi iletir ve standart filamentler için idealdir. Ama yumuşak bir metaldir. İçinde sert parçacıklar bulunan filamentler, nozulun deliğini zımpara gibi aşındırır. Delik büyüdükçe akış bozulur, ince detaylar kaybolur ve ölçüler kayar.

Aşındırıcı olduğu bilinen filamentler:

• Karbon fiber katkılı
• Cam elyaf katkılı
• Karanlıkta parlayan
• Bazı metal tozu katkılı
• Bazı ahşap katkılı

Bir üreticinin yaptığı testlerde pirinç nozulun yalnızca 250 gram karbon fiber filamentle belirgin şekilde aşındığı, sertleştirilmiş çelik nozulun ise kilogramlarca filamentten sonra bile ciddi aşınma göstermediği bildirilmiştir.

Bu yüzden aşındırıcı filament basacaksan:

• Pirinç yerine sertleştirilmiş çelik ya da benzeri aşınmaya dayanıklı bir nozul kullan.
• Sertleştirilmiş nozullar ısıyı pirinç kadar iyi iletmeyebilir; nozul sıcaklığını birkaç derece artırmak gerekebilir.
• Filamentin aşındırıcı olup olmadığını üreticinin açıklamasından kontrol et.

Nozul türleri ve çapları hakkında daha fazlası nozul çapı seçimi yazısında.

Görünüm için özel filamentler

Bu gruptaki filamentler parçanın dayanımından çok görünümünü değiştirir. Çoğu PLA tabanlıdır ve PLA'ya yakın ayarlarla basılır.

İpek (silk) filament

İpek filamentler genellikle PLA tabanlıdır. İçlerindeki katkılar, yüzeye ipeksi ve parlak bir görünüm verir. Işık açısına göre renk derinliği değişir; bazı türleri metalik görünür.

• Kullanım: Vazolar, dekoratif objeler, figürler, hediyelik ürünler.
• Baskı: Çoğu zaman standart PLA'ya yakın ayarlarla basılır. Parlaklığı artırmak için biraz daha yavaş hız ve üreticinin önerdiği sıcaklık aralığı kullanılır.
• Sınırı: Katman yapışması standart PLA'dan zayıf olabilir. Mekanik parçalardan çok dekorasyon için uygundur.

Mat filament

Mat filamentler parlamayan, tebeşirimsi bir yüzey verir. Katman çizgileri daha az fark edilir ve parça daha "üretilmiş" görünür.

• Kullanım: Masa düzenleyicileri, ev eşyaları, mimari maketler, fotoğrafı çekilecek ürünler.
• Baskı: Genelde PLA ayarlarıyla basılır.
• Sınırı: Bazı mat katkılar parçayı biraz daha kırılgan yapabilir.

Mağazamızdaki masa ve düzen ürünlerinde bu tür yüzeylerin günlük kullanımda nasıl göründüğüne göz atabilirsin.

Ahşap katkılı filament

Ahşap katkılı filamentlerde temel plastiğin içine ince ahşap tozu karıştırılır. Parça ahşaba benzer bir görünüm ve hafif bir ahşap kokusu kazanır. İçindeki ahşap miktarı markaya göre değişir.

• Kullanım: Dekoratif objeler, saksılar, kutular, maketler.
• Baskı: Ahşap tozu yüksek sıcaklıkta yanabilir. Üreticinin önerdiği aralıkta kalmak gerekir. Sıcaklığı aralık içinde değiştirerek daha açık ya da daha koyu tonlar elde edilebilir.
• Nozul: Ahşap tozu küçük nozullarda tıkanmaya yol açabilir. Biraz daha geniş nozul tercih edilebilir. Bazı türler aşındırıcı olabilir.
• Son işlem: Zımparalanabilir ve ahşap boyasıyla boyanabilir.

Karanlıkta parlayan filament

Bu filamentlerde ışığı depolayıp karanlıkta yavaşça geri veren pigmentler bulunur. Gün ışığında ya da lamba altında şarj olur, karanlıkta ışıldar.

• Kullanım: Çocuk odası objeleri, gece lambası süsleri, anahtarlıklar, işaretler.
• Baskı: Genelde PLA tabanlıdır ve PLA ayarlarıyla basılır.
• Nozul: Parlayan pigmentler oldukça aşındırıcıdır. Sertleştirilmiş nozul önerilir.
• Parlaklık: Parlama süresi ve yoğunluğu pigmentin miktarına ve kalitesine göre değişir.

Gökkuşağı ve çift renkli filament

Bazı filamentlerin rengi makara boyunca değişir. Gökkuşağı (rainbow ya da gradyan) filamentlerde renk belirli aralıklarla bir tondan diğerine geçer. Çift ya da üç renkli filamentlerde ise tel kesitinde yan yana birden fazla renk bulunur; parçaya bakış açısına göre farklı renk görünür.

• Kullanım: Vazolar, figürler, çocuk oyuncakları ve dikkat çekici dekoratif objeler.
• Baskı: Genelde PLA tabanlıdır ve PLA ayarlarıyla basılır.
• Sınırı: Renk geçişinin parçanın neresine denk geleceğini kontrol etmek zordur. Küçük parçalarda tek renk görünebilir; geçişler büyük parçalarda daha belirgin olur.

Tek bir yazıcıda gerçek çok renkli baskı için ise farklı yöntemler gerekir. Bu konuyu çok renkli 3D baskı yazısında anlatıyoruz.

Özel filament basarken genel ipuçları

1. Temel plastiği bil: Ayarlar büyük ölçüde temel plastiğe göre belirlenir. PLA-CF ile PA-CF çok farklı basılır.
2. Üreticinin etiketine uy: Katkı, önerilen sıcaklık aralığını değiştirebilir.
3. Nozulu kontrol et: Aşındırıcı filamentler için sertleştirilmiş nozul kullan.
4. Kurut: Katkılı filamentler de nem çeker. Yöntemler filament nasıl kurutulur yazısında.
5. Küçük test baskısı yap: Yeni bir özel filamenti büyük bir parçadan önce küçük bir test parçasıyla dene.

Hangi özel filament ne için?

Tablodaki "genelde" ifadesi önemlidir; aynı tür filament markaya göre farklı katkı içerebilir. Kesin bilgi için üreticinin açıklamasına bakılır.

Dekoratif bir obje ya da özel bir yüzey istiyorsan, aklındakini özel sipariş formu üzerinden bize anlatabilirsin. Basılmış ürünlere örnek olarak mağazamıza da göz atabilirsin.

Özet

Özel filamentler, temel bir plastiğe katkı eklenerek elde edilir. Karbon fiber ve cam elyaf rijitlik kazandırır; ipek, mat, ahşap ve parlayan filamentler görünümü değiştirir. Karbon fiber, cam elyaf, parlayan ve bazı ahşap filamentler aşındırıcıdır ve pirinç nozulu hızla yıpratır; bu filamentler için sertleştirilmiş çelik nozul kullanılmalıdır. Baskı ayarları temel plastiğe göre belirlenir, ama her zaman üreticinin etiketi esas alınır.