Isı Sürünmesi (Heat Creep) Nedir? Nedenleri ve Çözümü

Isı sürünmesi (heat creep), sıcak uçtaki ısının olması gerekenden yukarı, soğuk bölgeye doğru tırmanması ve filamentin orada erken yumuşayıp sıkışmasıdır. En sık nedenleri çalışmayan ya da tozlanmış hotend fanı, fazla geri çekme, kapalı kasada yükselen ortam sıcaklığı ve PLA gibi düşük sıcaklıkta yumuşayan malzemelerdir. Çözüm, önce hotend fanını ve soğutucuyu kontrol etmek, ardından geri çekme ayarını ve ortam sıcaklığını düzenlemektir.

Bir FDM sıcak ucu iki bölgeden oluşur. Alt kısımda ısıtıcı bloğu ve nozul plastiği eritir. Üst kısımda ise soğutucu kanatlar (heatsink) ve bir fan, filamentin erime noktasına gelmeden katı kalmasını sağlar. Bu iki bölge arasındaki ince geçiş parçasına ısı kırıcı (heat break) denir. Isı sürünmesi, bu sınırın bozulup yumuşama bölgesinin yukarı kaymasıdır. Filament burada genişler, duvarlara yapışır ve ekstrüder onu itemez.

Belirtiler: ısı sürünmesini nasıl tanırsın?

Isı sürünmesi genelde baskının başında değil, bir süre sonra ortaya çıkar. Tipik belirtiler:

• Baskı ilk dakikalarda sorunsuz, bir süre sonra ekstrüzyon zayıflıyor ve kesiliyor.
• Ekstrüderden tık tık sesi geliyor. Ayrıntılar ekstrüder tık tık sesi yazısında.
• Küçük parçalarda veya çok geri çekme yapılan baskılarda sorun belirginleşiyor.
• Filamenti geri çektiğinde ucunda mantar gibi şişmiş, kalınlaşmış bir topuz görüyorsun.
• Nozulu ısıttığında elle itmek mümkün ama baskı sırasında tekrar tıkanıyor.

Son madde önemli. Kalıcı bir tıkanmada elle itmek de zorlaşır. Isı sürünmesinde ise sorun ısı dengesine bağlı olduğu için sistem soğuyup yeniden ısınınca bir süre düzelir. Kalıcı tıkanma için nozul tıkanması yazısına bak.

1. Hotend fanını kontrol et

Isı sürünmesinin bir numaralı nedeni, soğutucuya hava veren fanın yetersiz kalmasıdır.

• Fan dönüyor mu? Nozul ısınırken hotend fanının da çalışması gerekir. Çoğu yazıcıda bu fan, nozul belirli bir sıcaklığın üzerine çıkınca otomatik devreye girer.
• Toz ve iplik birikmiş mi? Soğutucu kanatların arasına toz, filament kılı ya da iplikler dolabilir. Yazıcı kapalı ve soğukken yumuşak bir fırça veya basınçlı havayla temizle.
• Fan yavaşladı mı, ses değişti mi? Yataklı fanlar zamanla yavaşlar, tıkırdar veya titreşir. Şüphe varsa fanı aynı ölçü ve voltajda yenisiyle değiştir.
• Fan kanalı doğru yerde mi? Fan muhafazası yerinden oynamışsa hava soğutucuya değil boşluğa üfler.

Hotend fanını parça soğutma fanıyla karıştırma. Parça soğutma fanı baskıyı soğutur ve dilimleyiciden ayarlanır. Hotend fanı ise yazıcı açıkken ve sıcak uç ısınmışken sürekli çalışmalıdır. Elektrik bağlantısına dokunacaksan önce yazıcıyı kapat ve fişini çek.

2. Geri çekme ayarını düzenle

Geri çekme (retraction), ipliklenmeyi önlemek için filamenti kısa bir mesafe geri çeker. Ancak fazla uzun ya da çok sık geri çekme, erimiş plastiği soğuk bölgeye taşır. Orada soğuyan plastik ısı kırıcının duvarlarına yapışır ve tıkanma başlar.

• Geri çekme mesafesini makul seviyeye düşür. Doğrudan beslemeli (direct drive) ekstrüderler genelde Bowden sistemlere göre çok daha kısa mesafe ister. Yazıcın için önerilen değer dilimleyicinin hazır profilinde yazar.
• Aynı noktada art arda çok sayıda geri çekme olmasını sınırlayan ayarları kullan. Birçok dilimleyicide bu tür bir sınır seçeneği vardır.
• Gereksiz geri çekmeleri azaltmak için hareketlerin duvarların içinden geçmesini sağlayan seçenekleri (combing, "duvarı geçmekten kaçın" vb.) dene.

Geri çekmeyi azaltmak ipliklenmeyi artırabilir. Bu dengeyi kurmak için ipliklenme (stringing) yazısındaki testlere göz atabilirsin.

3. PLA neden daha çok etkileniyor?

PLA, diğer yaygın filamentlere göre çok daha düşük sıcaklıkta yumuşar. Bu yüzden sıcak ucun soğuk bölgesi biraz ısındığında bile PLA orada yumuşamaya başlar. PETG ve ABS gibi malzemeler daha yüksek sıcaklığa kadar katı kaldığı için ısı sürünmesine daha az yatkındır.

PLA basarken:

• Nozul sıcaklığını etiketteki aralığın gereksiz yere üst sınırına çıkarma. Çok yüksek sıcaklık ısının yukarı tırmanmasını kolaylaştırır.
• Çok yavaş ve küçük parçalarda filament sıcak bölgede uzun süre bekler. Böyle durumlarda tek parça yerine birkaç parçayı aynı tablaya koyup birlikte basmak, akışı artırır ve sorunu hafifletir.
• PLA'yı kapalı ve sıcak bir ortamda uzun süre basmaktan kaçın.

4. Kapalı kasa ve ortam sıcaklığı

Kapalı kasa ABS ve ASA için faydalıdır, çünkü sıcak ve sabit bir ortam sağlar. Ancak aynı sıcak hava, hotend fanının emdiği havayı da ısıtır. Fan sıcak havayla soğutucuyu yeterince soğutamaz ve ısı sürünmesi başlar.

PLA basarken kasanın kapağını veya üst panelini aralamak, kasa içi sıcaklığın yükselmesini önler. Bazı üreticiler PLA için kapağın açık tutulmasını önerir; yazıcının kılavuzuna bak. Kasa ve havalandırma dengesi için 3D yazıcı kapalı kasa ve havalandırma yazısını okuyabilirsin.

5. Donanım tarafında kontrol edilecekler

Ayarlar düzgün olduğu halde sorun sürüyorsa donanıma bak:

• Isı kırıcı ve soğutucu arasındaki temas: Termal macun kurumuş veya parçalar gevşemişse ısı aktarımı zayıflar.
• Besleme borusunun konumu: PTFE astarlı sıcak uçlarda boru, nozula kadar tam oturmalıdır. Arada kalan boşluğa plastik dolar ve tıkanma yapar.
• Termistör: Yanlış okuyan bir termistör nozulu olduğundan sıcak tutabilir. Sıcaklık okumalarında tutarsızlık görüyorsan ısıtma hataları yazısına bak.

Sıcak uca müdahale etmeden önce yazıcıyı kapat ve parçaların tamamen soğumasını bekle. Isıtıcı bloğu kapatıldıktan sonra da uzun süre yakacak kadar sıcak kalır.

Sorunu giderdikten sonra temizlik

Isı sürünmesinin nedenini bulup düzeltmek tek başına yetmeyebilir. Isı kırıcının içinde soğuyup yapışmış plastik kalmışsa, ayarlar düzelse bile ilk baskıda tıkanma tekrarlanır.

1. Nozulu bastığın malzemenin sıcaklığına getir.
2. Filamenti yazıcının menüsünden veya elle yavaşça geri çek.
3. Filamentin ucunda şişmiş bir topuz varsa makasla düz bir şekilde kes.
4. Gerekirse soğuk çekme yöntemiyle içeride kalan kalıntıyı temizle.
5. Filamenti yeniden yükle ve nozuldan düzgün aktığını gör.

Filament geri çekilemeyecek kadar sıkışmışsa zorlama. Ekstrüdere veya ısı kırıcıya zarar verebilirsin; bu durumda sıcak ucu üreticinin talimatına göre sökmek gerekebilir.

Kısa kontrol listesi

1. Hotend fanının döndüğünü ve soğutucunun temiz olduğunu doğrula.
2. Geri çekme mesafesini ve sayısını azalt.
3. PLA'da sıcaklığı etiketteki aralığın ortasına çek.
4. Kapalı kasada PLA basarken kapağı arala.
5. Küçük parçaları birlikte basarak akışı artır.
6. Sorun sürüyorsa ısı kırıcı montajını ve PTFE borusunu kontrol et.

Isı sürünmesi bir kez çözüldüğünde genellikle geri gelmez; ama fan bakımı ihmal edilirse aylar sonra yeniden başlayabilir. Soğutucuyu temizlemeyi düzenli bakım listene eklemek iyi bir alışkanlıktır.

Uğraşmadan bitmiş bir ürün istiyorsan mağazamızı inceleyebilir, aklındaki parça için özel sipariş formu üzerinden bize yazabilirsin.