STL, OBJ, 3MF ve STEP Farkı: 3D Baskı İçin Hangi Format?

STL, OBJ, 3MF ve STEP, 3D modelleri saklamak ve paylaşmak için kullanılan dört yaygın dosya formatıdır. STL ve OBJ modeli üçgenlerden oluşan bir yüzey olarak anlatır; 3MF bu yüzeye renk, malzeme ve baskı ayarı gibi bilgileri ekler; STEP ise modeli matematiksel olarak tanımlayan, mühendislikte kullanılan düzenlenebilir bir formattır. Hangi formatı seçeceğin, dosyayla ne yapmak istediğine bağlıdır: yalnızca basacaksan STL ya da 3MF yeterlidir, tasarımı değiştireceksen STEP işini kolaylaştırır.

Bu yazıda dört formatın nasıl çalıştığını, birbirinden nerede ayrıldığını ve hangi durumda hangisini kullanmanın mantıklı olduğunu anlatıyoruz. STL'yi daha ayrıntılı tanımak istersen önce STL dosyası nedir yazısına göz atabilirsin.

İki temel yaklaşım: mesh ve katı model

3D dosya formatlarını anlamanın en kolay yolu, onları iki gruba ayırmaktır.

Mesh (ağ) formatları bir nesnenin yalnızca dış yüzeyini anlatır. Yüzey binlerce küçük üçgene bölünür ve dosya bu üçgenlerin köşe noktalarını saklar. STL, OBJ ve 3MF bu gruptadır. Mesh, bir heykelin kalıbını çıkarmaya benzer: şekil eksiksiz görünür ama "bu delik 5 mm çapında" gibi bir ölçü bilgisi yoktur, yalnızca o deliği oluşturan üçgenler vardır.

Katı model (CAD) formatları nesneyi matematiksel yüzeyler ve kenarlarla tanımlar. Bir silindir, gerçekten bir silindir olarak saklanır; çapı ve yüksekliği bellidir. STEP bu gruptadır. Bu yüzden STEP dosyası açıldığında bir deliğin çapını değiştirmek ya da bir kenara pah eklemek kolaydır.

Dilimleme programları mesh ile çalışır. Bu nedenle bir STEP dosyası da baskıdan önce bir noktada üçgenlere çevrilir.

STL: en yaygın ve en sade format

STL, 3D baskının ortak dili gibidir. Neredeyse her tasarım programı STL kaydeder, neredeyse her dilimleyici STL açar. İnternetteki hazır modellerin büyük kısmı bu formatta paylaşılır.

Sadeliği aynı zamanda sınırıdır. STL dosyasında:

• Renk ve doku bilgisi bulunmaz.
• Ölçü birimi yazmaz; dosya milimetre mi inç mi bilmez. Dilimleyici genellikle milimetre varsayar.
• Birden fazla parçanın ilişkisi, malzeme ya da baskı ayarı saklanmaz.

Eğrisel yüzeyler üçgenlerle yaklaşık olarak anlatıldığı için çözünürlük ayarı önemlidir. Az üçgenle kaydedilen bir STL'de yuvarlak yüzeyler köşeli görünür; çok üçgenle kaydedilen dosya ise gereksiz büyür.

OBJ: renk ve doku taşıyabilen mesh

OBJ da bir mesh formatıdır, ama STL'den daha fazla bilgi taşıyabilir. Yanında gelen MTL dosyası ve doku görselleri sayesinde yüzeylere renk ve desen atanabilir. Bu yüzden OBJ, animasyon, oyun ve görselleştirme dünyasında yaygındır.

3D baskıda OBJ genellikle iki durumda karşına çıkar:

• 3D tarama ya da fotogrametri ile elde edilen, renkli yüzeye sahip modellerde.
• Blender gibi modelleme programlarından dışa aktarılan heykelsi, organik modellerde.

Tek renkli bir FDM baskısı için OBJ'nin ek bilgileri çoğu zaman kullanılmaz; dilimleyici şekli alır, gerisini yok sayar. OBJ dosyası paylaşırken MTL ve doku dosyalarını da birlikte göndermek gerekir, yoksa renk bilgisi kaybolur.

3MF: baskı için tasarlanmış paket

3MF (3D Manufacturing Format), 2015'te kurulan 3MF Consortium tarafından doğrudan 3D baskı için geliştirildi. Konsorsiyumun kurucuları arasında Microsoft, Autodesk, HP ve Dassault Systèmes gibi şirketler vardı.

3MF dosyası aslında sıkıştırılmış bir pakettir ve içinde şunları taşıyabilir:

• Bir ya da birden fazla parçanın modeli ve tabladaki yerleşimi.
• Ölçü birimi.
• Renk ve malzeme bilgisi; çok renkli baskıda hangi bölgenin hangi filamentle basılacağı.
• Dilimleyiciye özel baskı ayarları ve profiller.

Bu özellikler sayesinde günümüzün birçok dilimleme programı projeyi 3MF olarak kaydeder. Bir arkadaşına 3MF gönderdiğinde, parçaların yerleşimi ve ayarlar da onunla birlikte gider. Çok renkli baskı yapıyorsan 3MF neredeyse zorunlu hâle gelir; bu konuyu çok renkli 3D baskı yazısında ayrıca ele alıyoruz.

Dikkat edilmesi gereken bir nokta var: bir dilimleyicinin 3MF içine kaydettiği özel ayarlar, başka bir dilimleyicide birebir okunmayabilir. Model kısmı genellikle sorunsuz açılır, ayarlar ise yeniden kontrol edilmelidir.

STEP: mühendislik için düzenlenebilir model

STEP, ISO 10303 standardına dayanan ve CAD programları arasında model alışverişi için kullanılan bir formattır. Dosya uzantısı genellikle .step ya da .stp olur.

STEP'in en büyük avantajı düzenlenebilirliğidir. Fusion, FreeCAD, SolidWorks gibi programlarda açılan bir STEP modelinde:

• Delik çapı, duvar kalınlığı gibi ölçüler doğrudan değiştirilebilir.
• Kenarlara pah ya da yuvarlatma eklenebilir.
• Parçaya yeni bir unsur, örneğin bir vida yuvası, eklenebilir.

Aynı işlemleri bir STL üzerinde yapmak çok daha zordur; üçgenlerle uğraşmak gerekir ve sonuç çoğu zaman temiz olmaz. Bu yüzden bir parçayı ileride değiştirme ihtimalin varsa, tasarımcıdan STL'nin yanında STEP dosyasını da istemek iyi bir alışkanlıktır.

Bazı yeni dilimleyiciler STEP dosyasını doğrudan açabilir ve kendi içinde üçgenlere çevirir. Yine de bu çeviri sırasında çözünürlük ayarına dikkat etmek gerekir.

STL, OBJ, 3MF ve STEP karşılaştırma tablosu

Hangi durumda hangi formatı seçmelisin?

Seçimi kolaylaştırmak için birkaç pratik kural:

1. Hazır bir modeli indirip basacaksan: STL ya da 3MF fark etmez. 3MF varsa, tasarımcının ayarlarını da görebilirsin.
2. Kendi projeni kaydedeceksen: Dilimleyicide projeyi 3MF olarak sakla. Yerleşim ve ayarlar kaybolmaz.
3. Çok renkli ya da çok malzemeli baskı yapacaksan: 3MF kullan.
4. Taranmış ya da renkli bir model aldıysan: OBJ'yi doku dosyalarıyla birlikte sakla, baskı için dilimleyicide aç.
5. Parçayı ileride değiştireceksen: Asıl tasarımı CAD programının kendi formatında ve STEP olarak sakla. Baskı için ayrıca STL ya da 3MF dışa aktar.
6. Birine özel parça yaptıracaksan: Elindeki en zengin dosyayı gönder. STEP varsa onu, yoksa STL'yi paylaş ve ölçüleri ayrıca yaz.

Kendi parçanı tasarlamaya başlamayı düşünüyorsan 3D modelleme nasıl öğrenilir yazısı hangi programla başlayabileceğini anlatıyor.

Formatlar arasında dönüştürme

Formatlar arasında dönüşüm mümkündür ama her yönde aynı kolaylıkta değildir.

• STEP'ten STL ya da 3MF'ye: Kolaydır. CAD programları bu dışa aktarımı tek tıkla yapar. Çıktının çözünürlüğünü, yani eğrilerin kaç üçgenle anlatılacağını, dışa aktarma penceresinden ayarlayabilirsin.
• STL ile OBJ ve 3MF arasında: Kolaydır. Dilimleyiciler ve mesh programları bu dönüşümü yapar. STL'ye geçerken renk ve ayar bilgisi kaybolur.
• STL'den STEP'e: Zordur. Dönüştürme araçları üçgenleri "katı model" gibi paketleyebilir, ama ortaya çıkan dosya gerçek anlamda düzenlenebilir olmaz; bir silindir yine yüzlerce düz yüzeyden oluşur. Temiz bir STEP için parçayı ölçüleriyle yeniden modellemek gerekir.

Dosya hazır olduğunda sıradaki adım dilimlemedir. Dilimleyicinin modeli nasıl katmanlara ayırdığını G-code nedir yazısında anlatıyoruz.

Elinde bir dosya, aklında bir parça varsa

Hangi formatta olursa olsun, elindeki modeli basılabilir hâle getirmek bazen ek iş ister: ölçüyü kontrol etmek, kalınlıkları düzeltmek, uygun malzemeyi seçmek. Bu adımlarla uğraşmak istemiyorsan dosyanı ve ölçü notlarını özel sipariş isteği olarak gönderebilirsin. Hazır tasarımlarımızı görmek için de mağazaya göz atabilirsin.