Z Bantlanması (Z Wobble): Yüzeydeki Yatay Çizgiler Nasıl Gider

Z bantlanması (Z banding ya da Z wobble), parçanın yan yüzeyinde katman yüksekliği boyunca düzenli aralıklarla tekrar eden yatay çizgiler ya da dalgalanmalardır. En sık nedenler eğri ya da kirli trapez mil, gevşek veya hizasız kaplin, motor adımlarıyla uyumsuz katman yüksekliği ve tabla ya da nozul sıcaklığındaki dalgalanmalardır. Çözüm için önce mekanik parçaları kontrol et, sonra katman yüksekliğini ve sıcaklık kararlılığını gözden geçir.

Z bantlanması parçayı genelde zayıflatmaz ama yan yüzeyi kaba gösterir ve özellikle vazo, kutu gibi düz duvarlı parçalarda belirgindir. Çizgilerin aralığı ve düzeni, nedeni bulmak için en önemli ipucudur. Bu yazıda bu ipuçlarını okumayı ve olası çözümleri anlatıyoruz.

Belirtiler ve çizgileri okumak

• Düzenli aralıklı çizgiler: Çizgiler eşit mesafelerle tekrar ediyorsa neden genelde mekaniktir; trapez milin her dönüşünde tekrar eden bir hata olabilir.
• Düzensiz çizgiler: Aralıklar rastgeleyse sıcaklık dalgalanması ya da ekstrüzyon tutarsızlığı daha olasıdır.
• Tüm yüzeyde dalgalanma: Parçanın bir yönde ötelenip geri gelmesi, mil eğriliği ya da kaplin hizasızlığının tipik işaretidir.
• Yalnızca belirli yüksekliklerde çizgi: Belirli katmanlarda hız ya da soğuma değişimi, örneğin küçük katmanlarda soğuma süresi için yavaşlama, neden olabilir.

Çizgilerin arasındaki mesafeyi bir kumpasla ölçmek ve trapez milin bir turda ne kadar yükseldiğiyle karşılaştırmak nedeni daraltır. Bu değer yazıcının teknik bilgisinde ya da milin üzerindeki işarette bulunur.

Z bantlanmasının nedenleri

Önce güvenlik

Mekanik kontrollerden önce yazıcıyı kapat ve fişini çek. Tabla ve nozul sıcakken kontrol yapma; yanık riski vardır.

1. Trapez mili kontrol et

Trapez mil, Z eksenini yukarı aşağı hareket ettiren uzun vidalı mildir.

• Eğrilik: Mili yazıcıdan sökebiliyorsan düz bir yüzey üzerinde yuvarlayarak eğri olup olmadığını görebilirsin. Yerindeyken motoru elle çevirip milin üst ucunun daire çizip çizmediğine bakmak da fikir verir.
• Temizlik ve yağlama: Mil üzerinde toz ve plastik birikintisi hareketi düzensizleştirir. Mili temizle ve üreticinin önerdiği yağlayıcıyla ince bir tabaka uygula. Fazla yağ toz toplar.
• Somun: Mil somununun boşluk yapmadığından ve sıkışmadığından emin ol.

Eğri bir mil düzeltilmeye çalışılmaz; değiştirilmesi gerekir.

2. Kaplini ve hizayı kontrol et

Kaplin, motor milini trapez mile bağlayan parçadır.

• Kaplin vidaları gevşekse mil motorla birlikte düzgün dönmez.
• Motor mili ile trapez mil aynı hizada değilse kaplin her turda mili bir yana iter ve düzenli bir dalgalanma oluşur.
• Bazı yazıcılarda trapez milin üst ucu bir rulmana sabitlenir. Mil hafifçe eğriyse üst ucun sabitlenmesi sorunu büyütebilir; bu durumda üreticinin önerisine göre üst desteğin ayarını kontrol et.

3. Z ekseninin akıcılığını kontrol et

Yazıcı kapalıyken Z eksenini elle yavaşça hareket ettir.

• Hareket her yükseklikte eşit dirençte olmalıdır.
• Tekerlekli sistemlerde eksantrik somunların fazla sıkılmadığından emin ol.
• Çift Z motorlu yazıcılarda iki tarafın aynı yükseklikte olduğunu kontrol et. Taraflar arasındaki fark eksenin zorlanmasına yol açar.

4. Katman yüksekliğini motor adımına uydur

Step motorlar en düzgün hareketi tam adımlarda yapar. Ara adımlarda (mikroadım) konum biraz daha az kesin olabilir. Katman yüksekliği motorun tam adım mesafesinin katı değilse bazı katmanlar biraz kalın, bazıları biraz ince basılabilir.

• Yaygın bir kurulumda, 8 mm hatveli trapez mil ve 1,8 derecelik step motor kullanıldığında bir tam adım 0,04 mm Z hareketine karşılık gelir. Bu durumda 0,12, 0,16, 0,20, 0,24 ve 0,28 mm gibi 0,04'ün katı olan katman yükseklikleri tercih edilir.
• Senin yazıcındaki mil ve motor farklı olabilir. Tam adım mesafesini milin hatvesini motorun tur başına adım sayısına bölerek hesaplayabilirsin; bu bilgiler yazıcının teknik belgelerinde yer alır.
• Bazı dilimleyiciler yazıcı profiline göre uygun katman yüksekliklerini önerir.

Katman yüksekliğinin kaliteye ve süreye etkisi için katman yüksekliği ve doluluk oranı yazısına bakabilirsin.

5. Sıcaklık dalgalanmasını kontrol et

Tabla ya da nozul sıcaklığı baskı sırasında inip çıkıyorsa plastiğin genleşmesi ve akışı değişir; bu da düzensiz bantlara yol açar.

• Yazıcının ekranında ya da yazılımında sıcaklık grafiği varsa baskı sırasında değerin sabit kalıp kalmadığına bak.
• Sıcaklık belirgin şekilde salınıyorsa PID ayarı yapmak gerekebilir. PID ayarı, ısıtıcının sıcaklığı daha kararlı tutmasını sağlayan bir kalibrasyondur. Pek çok yazıcıda menüden ya da bir komutla yapılabilir.
• Bazı yazıcılarda tabla, sıcaklığı basit aç-kapa yöntemiyle korur. Bu yöntem tablanın sıcaklığını belirli bir aralıkta salındırır ve bantlara yol açabilir. Yazılımda PID moduna geçmek mümkünse kılavuzu kontrol et.
• Termistör kablosunun gevşek olması da hatalı sıcaklık okumalarına yol açar.

Isıtıcı ve termistörle ilgili kalibrasyonlar yazılım ayarı gerektirebilir. Yazılımla ilgili işlemler için firmware güncelleme yazısına göz atabilirsin. Isıtıcı ve termistör kablolarına müdahale etmeden önce yazıcının fişini çek.

6. Ekstrüzyon tutarlılığını kontrol et

Her şey mekanik olarak yerinde olduğu halde düzensiz bantlar sürüyorsa akış tutarsız olabilir.

• Filamentin çapı makara boyunca değişiyorsa bazı katmanlar daha kalın basılır.
• Nemli filament akışı düzensizleştirir.
• Ekstrüder dişlisinin kayması da kesintili akışa yol açar.

Akış testleri ve diğer kontrol baskıları için kalibrasyon baskıları yazısında hazır bir liste var.

Z bantlanması ile karışan sorunlar

Yüzeydeki her çizgi Z bantlanması değildir. Köşelerden sonra yatay yönde tekrar eden izler ghosting olabilir; bu durumda ghosting ve titreşim izleri yazısına bak. Katmanların belirgin şekilde yana kayması ise katman kaymasıdır ve farklı bir çözüm ister.

Kontrol listesi

1. Çizgiler düzenli mi, düzensiz mi?
2. Trapez mil düz, temiz ve yağlı mı?
3. Kaplin sıkı ve hizalı mı?
4. Z ekseni elle akıcı hareket ediyor mu?
5. Katman yüksekliği motorun tam adım mesafesinin katı mı?
6. Tabla ve nozul sıcaklığı baskı sırasında sabit mi?
7. Filament çapı tutarlı ve filament kuru mu?

Çizgilerin düzenini doğru okursan aramayı çok daraltırsın. Düzenli çizgilerde önce mekaniğe, düzensiz çizgilerde önce sıcaklığa ve akışa bak.

Uğraşmadan bitmiş bir ürün istiyorsan mağazamızı inceleyebilir, aklındaki parça için özel sipariş formu üzerinden bize yazabilirsin.